صدقه‌اى كه محبوبتر باشد به سوى خداوند از موعظه‌اى كه وعظ بنمايد به آن قومى را و از مجلس او بر خيزند و حال آنكه خداوند نفع رساننده باشد به ايشان به سبب آن موعظه و خداوند مدح فرموده است حضرت اسماعيل را به فرموده وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ وَ كانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا « 1 » و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده است كه « احبّ المؤمنين الى اللّه تعالى من نصبه نفسه من طاعة اللّه و نصح لامة نبيّه و تفكّر فى عيوبه فاصلحها و علم فعمل » « 2 » يعنى محبوب‌ترين مردمان به سوى خداوند تبارك و تعالى ، مؤمنى است كه وا دارد خود را در طاعت خداوند و نصيحت بنمايد امت پيغمبر خود را و تفكر بنمايد در عيوب خودش و اصلاح بنمايد آن عيوب را و عالم بشود و عمل بكند . و فرمودند كه اجود جوادها ، خداست و من اجود بنى آدم مىباشم و اجود بنى آدم بعد از من كسى است كه تحصيل بنمايد علمى را ، بعد از آن نشر نمايد آن را و به خلايق برساند و اين مرد در روز قيامت مبعوث مىشود و يك امتى است به تنهايى « 3 » يعنى از شدّت مرتبه و تشخّص ، احتياج به تبعيّت احدى ندارد . بارى فضيلت و مرتبه اين دو طايفه از حدّ گذشته و در تلوّ مرتبهء پيغمبران و بالاتر از مرتبهء مفتى مىباشد چونكه وعظ نمودن آخر مرتبه و آخر كمال فتوى دادن و تعليم نمودن است و حق اين طايفه بر مردمان شديدتر است از حق مفتيان ، و اين دو طايفه كه چونكه ارشاد و عمل موعظهء ايشان از دل و از روى اخلاص و بدون غرض مىباشد به مضمون إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ « 4 » دل ايشان مقرون به اخلاص و سالم از طمع ، ريا ، شك و شرك مىباشد و لهذا كلام و موعظه ايشان تأثير مىكند و به دل مىرسد و بندگان به آن منتفع مىگردند و عمل خلافت ايشان مر خداوند و انبيا مثمر ثمر مىگردد و ليكن تأثير كلام و موعظه آن يكى كه عالم به علم ظاهر و باطن هردو مىباشد ؛ به مراتب

--> ( 1 ) . مريم : 57 ( 2 ) . ارشاد القلوب : 14 ( 3 ) . ارشاد القلوب : 14 ( 4 ) . شعراء : 89